Son günlerde ismini çok sık duymaya başladığımız De-Fi ya da DeFi kavramı, İngilizce “Decentralized Finance” tanımının kısaltmasıdır ve Türkçeye “merkeziyetsiz finans” olarak çevirilebilir.

De-Fi, bir kurumsal merkeze ve karar verici otoriteye bağlı olunmayan, kararların topluluk tarafından alındığı finansal uygulamalar ve girişimlerin genel adıdır. Bu De-Fi uygulamaları bir dijital para birimi (coin ya da token), bir kripto para borsası, bir ödeme altyapısı, bir kripto varlık cüzdanı, bir kredi veya borç alma platformu veya bir faiz kazanma uygulaması veya aynı anda bunların hepsi birden olabilir. Genellikle Ethereum altyapısını kullanır.

De-Fi ne demektir?

Kısacası De-Fi, temelini dijital paralar ve kripto varlıklardan alan, blok zinciri gibi yenilikçi teknolojiler ile çalışan, kripto para piyasasına ve dijital para sektörüne yönelik her türlü hizmet ve ürünün genel adıdır.

Bir girişimin, hizmetin ya da ürünün De-Fi sayılabilmesi için temel şart, adını taşıdığı şekilde merkeziyetsiz olmasıdır, yani De-Fi’lerde kararları bir otorite ya da bir merkez değil, kullanıcılar ve yatırımcılar alır. “Merkeziyetsiz” demek, kişisel ya da şahsi oluşum ya da “resmiyetsiz” demek değildir. Aksine birçok De-Fi girişimi ve uygulaması, bir şirketin ürünüdür. Arkalarında ya bir şirket, ya bir vakıf ya da büyük şirket veya yatırımcıların maddi gücü vardır. Ancak De-Fi bir şirketin ya da vakfın ürünü veya hizmeti olsa bile, kararları bu şirketin CEO’su veya vakfın yönetim kurulu almaz.

Daha net açıklamak gerekirse, De-Fi’ler aslında bir nevi halka arz edilmiş yeni nesil dijital şirketlerdir. Her De-Fi’nin kendine ait bir yerel dijital para birimi bulunur. Bu dijital paralar genelde token sınıfındadır. (Token nedir ve Token ile Coin farkını anlattığımız yazımızı mutlaka incelemenizi öneririz.) Bu token’ler aslında söz konusu De-Fi’nin hissesidir. Elinizde ne kadar çok token bulunursa, De-Fi yönetiminde o kadar hisseniz, yani söz hakkınız vardır. Elinizdeki token’ler ile De-Fi’nin sunduğu hizmetlerden yararlanabilirsiniz yani De-Fi içinde bu token’leri harcayabilirsiniz. Veya elinizdeki token’leri De-Fi’ye yatırıp, likiditasyon sağlayabilirsiniz. Karşılığında da faiz ya da ödül kazanırsınız. Bunu da, bir şirketin hissesine sahip olduğunuzu ama elinizdeki hisse senetlerini şirkete borç olarak verip, kaynak yarattığınızı, karşılığında da hem hisselerin fiyatı artarken, hem de ekstra faiz kazandığınızı varsayarak daha somutlaştırabilirsiniz.

İlginizi Çekebilir:  Merkeziyetsiz borsalar nasıl kullanılır? BakerySwap, BurgerSwap ve CurveSwap nasıl üye olunur?

En iyi, en popüler ve en bilindik De-Fi tokenları veya projeleri hangileridir?

Compound (COMP), Kyber Network (KNC), 0X (ZRX), Bancor (BNT), Synthetic Network (SNX), MAKER (MKR), UniSwap (UNI), AAVE (LEND), yEarn Finance (YFI), Uniswap, Sushiswap (SUSHI), UMA, Curve (CRV), Alpha Finance (ALPHA), Ren Protocol (REN), Bancor (BNT) gibi platformlar birer De-Fi örneğidir, bunların token’leri kripto para borsalarından alınıp satılabilmekte ve uygulamaların kendisinde jeton olarak kullanılmaktadır.

De-Fi’lere yatırım yapılmalı mıdır?

De-Fi projeler ve girişimler çoğu zaman heyecan verici, umut vaadeden, sektörün bir veya birden fazla sorununa (işlem ücretleri, ağ yavaşlığı, kullanım zorluğu gibi) çözüm öneren, yenilikçi ve inovatif projelerdir. Birçoğu orta ve uzun vadede gelecekleri parlak girişimler olduğu için, yatırımcıların oldukça dikkatini çekerler. Bu De-Fi token’lere yatırım yapmayı, yeni kurulan ve gelecek vaadeden bir şirketin hisselerini henüz az biliniyor ve ucuzken satın almak gibi düşünebilirsiniz. Şirket büyüdükçe ve geliştikçe elinizdeki hisseler de değerlenecektir.

De-Fi projeler tanıtıldıktan sonra token’leri yani dijital para birimleri ICO denilen halka arzlarla satılır. ICO, bir nevi ürün lansmanı ve açık arttırmayla halka arzdır. ICO’da token’ler satılarak elde edilerek finansman ile proje hayata geçirilir ya da daha da geliştirilir, yatırım yapılır. ICO esnasında token’lerin kazandığı değer, söz konusu dijital para biriminin daha sonraki değeri açısından belirleyici olacaktır. Bu yüzden ICO yani halka arz fiyatı önemlidir. Bir dijital para birimi ilerleyen dönemlerde ICO fiyatından aşağıda seyrederse, değer kaybetmiş demektir. Bu da mevcut yatırımcıları kaçıracağı gibi, yeni yatırımcı gelmesini de önler. Tam tersine bir dijital para birimi ICO fiyatının üstünde değerlenir ve böyle devam ederse, yatırımcısına para kazandırır ve yeni potansiyel yatırımcılara da güven verir. İnsanlar bu token’leri almak ister, talep arttığı için fiyat da artar. ICO’larda bazen token’lerin hediye edildiği de olur. Buna AirDrop denir.

İlginizi Çekebilir:  DeFi plâtformu Belt Finance, ani kredi saldırısında 6.2 milyon dolarlık (BUSD) kayba uğradı

De-Fi’lerin faydaları nelerdir?

De-Fi projeleri sayesinde dünya genelinde geleneksel bankacılık sistemlerine erişimi olmayan yani bir banka hesabı bulunmayan yaklaşık 1,7 milyar insanın finansal işlemlerini hızlı, kolay ve düşük ücretle yapabilmelerine yönelik çözümler geliştirilmektedir.

De-Fi projeleri, geleneksel finans sistemine çok seslilik ve demokrasi getirmiştir. Bu yeni finans modelleri hükümetler ya da başka otoritelerden bağımsızdır. Sansüre uğramazlar, kullanıcılarının bilgilerini ve sırlarını deşifre etmezler. Geleneksel bankacılık sistemlerine geçiş yapmadıkça, yani De-Fi’lerdeki kripto varlıklarınızı itibari para birimlerine çevirip geleneksel banka hesaplarınıza aktarmadıkça herhangi bir vergilendirmeye de tabi tutulmazsınız. Teorik olarak, kripto varlıklarınızı itibari para birimlerine çevirmeden, bütün ödeme ve her türlü finansal işlemlerinizi dijital varlıklar üzerinden yapabilmeniz de mümkündür. Yani vergisiz bir hayata merhaba demek mümkündür.

De-Fi’ler sayesinde borç para alıp-verme, kredi alma, kredi ödeme, faize para yatırma gibi işlemler aracı kurumlar ile değil, doğrudan doğruya kişilerin kendi aralarında yapılır. Bu sayede aracı kurumlara yüksek komisyon ve işlem masrafları ödenmez.

Hükümetlerin sınırsız para basabilme, paranın değerini düşürüp yükseltebilme, insanların varlıklarına el koyabilme, vergi alıp hesap sorabilme hakları, De-Fi projelerine olan ilginin her geçen gün daha da artmasına neden olmaktadır.

De-Fi’lerin dezavantajları nelerdir?

Elbette De-Fi kavramı ve bu projeler henüz yolun başında, emekleme aşamasındadır. Her geçen gün onlarcası ortaya çıkan yeni projeler, fikirler ve girişimlerin ancak küçük bir kısmı iş ve gelir modellerini oturtarak kalıcı olabilecektir. Ancak bu da De-Fi projelere olan ilgi arttıkça yani kullanan kişi sayısı ve kullanım oranı arttıkça iyileşecektir. De-Fi projelerin mimarisi gereği, bu sistemleri kullanan kişi sayısı arttıkça likiditasyon yani havuzdaki yatırım miktarı artar, daha çok kişi blok zincirlerine ve ağa bağlı oldukça ağın işlem kapasitesi genişler, hızı artar ve maliyetler azaldıkça işlem ücretleri de düşer.

İlginizi Çekebilir:  Sygnum Bank, DeFi tokenları için hizmet vermeye başlayacak
De-Fi token’ler para kazandırır mı? De-Fi token’ler nereden alınır?

Yatırım tavsiyesi olmamakla beraber, iş modelinde ve gelir modelinde gelecek gördüğünüz, yarının teknolojisi olabileceğine inandığınız ya da yarının önemli bir sorununu çözeceğine inandığınız De-Fi projelerini desteklemek, size bugün ufak yatırımlarla yarın çok büyük getiriler sunabilir. Unutmayın ki Google ya da Facebook gibi trilyonlarca dolarlık şirketler de ilk kurulduklarında birer fikir ve yeni kurulmuş birer girişimden ibaretti.

De-Fi projelerine yatırım yaparken kendi araştırmanızı iyi yapmanız, olası riskleri ve getirilerini hesaplamanız, hepsinden önemlisi ise kaybetmeyi göze alabileceğinizden yüksek rakamlarla De-Fi yatırımı yapmamanız tavsiye edilir.

De-Fi projelerinin token’leri yani dijital para birimleri, Binance başta olmak üzere global büyük borsalarda alınıp satılabilmektedir.

DeFi (merkeziyetsiz finans) tokenlarını ya da coinlerini satın almak için bu linke tıklayıp üye olup, işlemlerinizi gerçekleştirdikten sonra kripto paranızı satın alabilirsiniz.

Bitcoin ve kripto paralarla ilgili en güncel ve son dakika haberlerine anında ulaşmak için Gazetecoin.com'u Twitter’da takip edin, Google News’te takip edin, Instagram’da takip edin, Facebook sayfamızı beğenin ve Telegram kanalımıza katılın!