Helikopter para, koronavirüs kriziyle birlikte hayatımıza yeniden giren ve sorgulanmaya başlanan bir kavram olarak dikkat çekti. Kimi ekonomistler, dünyadaki bu buhrana çare olarak ‘helikopter para’ uygulamasının çare olacağını düşünüyor. Peki Helikopter Para nedir? Bu sorunun cevabını haberimizin detaylarında bulabilirsiniz.

Helikopter para, arklı kaynaklarda drone para olarak da karşınıza çıkabilir. Helikopter para, kamu harcamalarının doğrudan merkez bankası tarafından karşılanmasına denir. Nobel ödüllü iktisatçı Milton Friedman’ın ortaya attığı iktisadi bir terimdir.

Kamu harcamalarının merkez bankası tarafından fonlanması yasalar tarafından engellenmiş olmasına rağmen Helikopter Para uygulaması yürürlüğe konulacak olursa birkaç yasal düzenlemeyle bu sorun ortadan kaldırılabilmektedir. Friedman, deflasyon (Deflasyon, genel olarak piyasada fiyatların belirli bir zaman aralığında sürekli düşüş göstermesi durumudur.) gerçekleşen ekonomilerde, klasik yöntemlerin başarılı olamaması sebebiyle, merkez bankalarının kamu harcamalarını finanse etmesini ve hatta halka direkt olarak para dağıtmasını önermektedir.

Nobel ödüllü iktisatçı teorisinden bahsederken, bir helikopter üzerinden insanlara para dağıtılması eğretilemesini kullandığı için teori Helikopter Para ismini almıştır.

Varlık Alım Programları  ve Helikopter Para arasındaki fark nedir?

Helikopter para teorisi, kamu harcamalarını doğrudan merkez bankası ile fonlamayı önerirken, varlık alım programları merkez bankalarının devlet tahvili alarak kamunun çok daha ucuz maliyetle borçlanmasını istemektedir. İki yöntemin de ortak özelliği piyasadaki likiditeyi arttırmasıdır. Bu sayede halkın da borçlanması daha az maliyetli olacaktır.

Varlık alım programları, geçtiğimiz yıllar içerisinde gelişmiş ülkeler için finansman maliyetini neredeyse sıfıra yaklaştırmıştır. Bu borçlanma teşviği de ne yazık ki borçluluğu inanılmaz derecede arttırmıştır. Ancak eskiden bu sorun borçlanma maliyetlerini azaltarak çözülürken, günümüzde bu borçlanmanın maliyetini azaltacak seviyede indirilebilecek faiz oranı bulunmamaktadır. Gelinen noktada ise ekonomistlerin ve piyasaların aklına çıkış yolu olarak Helikopter Para teorisi gelmektedir.  

İlginizi Çekebilir:  PayPal'dan kripto para ve Bitcoin kararı! Alım/satım ve alışverişlerde kullanılacak
Helikopter para illüstrasyonu.

Helikopter Paranın avantaj ve dezavantajları

Helikopter para toplam talebin ve toplam harcamanın artırılmasında doğrudan etki ederken,  merkez bankasının bağımsızlığını ve güvenilirliğini sarsabilir ve merkez bankası bilançosunda açıklar yaratabilir. Merkez bankalarının enflasyon hedeflemesine daha kısa sürede ulaşmasını sağlarken, eğer gerekli önlemleri almazsa hiperenflasyon tehlikesi ile karşı karşıya kalabilir. Geleneksel para politikaları etkinliğini kaybettiğinde ve kamu borcu yüksek olduğunda uygulanabilir. Ancak para ve maliye politika yapıcılarının bir arada çalışması epey zorlayıcı olacaktır. Helikopter para diğer taraftan gelecekte yüksek ihtimalle vergi yükü yaratmayacaktır.  

Federal Rezerv Sistemi Faiz Arttırabilir | Finans Alanı
ABD Merkez Bankası FED.

Helikopter para teorisi ve dünya merkez bankaları

Amerikan Merkez Bankası yani Fed, 3 Mart’ta fonlama faiz oranını 50 baz puan indirimle yüzde 1-1,25 aralığına çekmişti. Faiz indirimine gerekçe olarak koronavirüs salgınının ekonomik aktivite üzerinde yaratmış olduğu riskler gösterilmişti.

Piyasalarda korku endeksi olarak da bilinen VIX’in Lehman Krizi zamanında görülen 75 seviyesine ulaştığı 12 Mart günü Fed, piyasalara 1,5 trilyon doları repo piyasaları aracılığıyla dağıtacağını açıkladı. 1,5 trilyon dolarlık likidite, parasal genişleme programlarından farklı olarak sadece 30 gün piyasalarda kalacaktı. Koronavirüs salgınının hissedilenin ötesinde ekonomik sorunlara yol açacağı endişesiyle Fed ikinci kez toplandı ve 100 baz puanlık indirim yaparak fonlama oranını %0-0,25 aralığına düşürdü. 

Fed fonlama oranlarını düşürmek ile kalmayıp aynı zamanda 2008 küresel ekonomik krizinden de bildiğimiz Ben Bernanke, diğer bir deyişle Helikopter Ben’in uygulamaya koyduğu, piyasalar tarafından alışılmadık politikalar olarak adlandırılan, parasal gevşeme modellerine geri döndü. Bu uygulamalarla, 500 milyar dolarlık hazine kağıdı ve 200 milyar dolarlık MBS (ipoteğe dayalı menkul kıymet) toplamda 700 milyar dolarlık parasal gevşeme programı açıklandı.

Avrupa Merkez Bankası faiz kararını açıkladı - Son Haberler - Milliyet
Avrupa Merkez Bankası binası.

Avrupa faiz düşürmedi

Avrupa Merkez Bankası (ECB) 12 Mart’da beklenenin aksine yüzde eksi 0,5 olan politika faizini aşağıya çekmedi. Buna karşın ECB, 120 milyar euroluk bir tahvil alım programı açıkladı. Söz konusu programda aylık 20 milyar euroluk alımlara ek olarak gerçekleştirilecek. 

İlginizi Çekebilir:  Çin'in dijital parasına Coronavirüs engeli!

Salgından en çok etkilenen ülkelerden bir diğeri olan İngiltere, İngiltere Merkez Bankası (BoE) aracılığıyla 11 Mart’da ekonomiyi destekleme amacıyla politika faizini 50 baz puan indirdi. Kobilere Term Funding Scheme adıyla yeni bir fonlama sağlanacağını duyurdu. İngiltere Merkez Bankası aynı zamanda bankaların sermaye için yeterlilik koşullarını gevşeterek piyasalara 190 milyar sterlinlik kaynak yaratmış oldu. 

Japonya Merkez Bankası'ndan kritik karar! - Haberler Haberleri
Japonya Merkez Bankası.

Japonlar’dan 1 trilyon yen

Japonya Merkez Bankası (BOJ) 10 Mart tarihinde yaklaşık 10 milyar dolarlık yani 1 trilyon yenlik yarısının kobiler için sıfır faizli kredi kullandırılma amacıyla ayrıldığı ekonomik destek paketini duyurdu. Japonya birkaç ay önce kobiler için 500 milyar yenlik bir faizsiz kredi paketi duyurmuştu. Japonya Merkez Bankası, koronavirüs salgını sebebiyle parasal genişlemeyi arttıracak hamleler yaparken, Japon gayrimenkul yatırım fonlarını yıllık 90 milyar yenden 180 milyar yene yükseltti.

Çin Merkez Bankası 4 yıl sonra ilk kez faiz indirdi
Çin Merkez Bankası

Çin Merkez Bankası faiz indirdi

Çin yeni yıl tatilinin sona erdiği 3 Şubat’da koronavirüs sebebiyle borsasında sert bir düşüş yaşamıştı. Hükümet, ülkedeki panik havasını dağıtmak için piyasaya 1.2 trilyon yuanlık yaklaşık 180 milyar dolarlık bir likidite enjekte etmişti. Çin Merkez Bankası aynı zamanda faiz oranlarında indirime gitmişti. Bir sonraki gün ise, 400 milyar yuanlık yeni bir likidite sağlandı ve fazilerde 10 baz puan indirime gidildi.

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası da faiz düşürdü

Mart ayının başlamasından bu yana küresel boyutta planlanmamış şekilde gerçekleşen para politikaları toplantılarına merkez bankamızda uyum sağlayarak politika faizini 100 baz puan indirerek %9,75 seviyesine indirdi. Gerçekleşen bu faiz indirimi sayesinde Nisan 2018’den bu yana ilk defa politika faizi tek haneli seviyelere gerilemiş oldu.

Bitcoin ve kripto paralarla ilgili en güncel ve son dakika haberlerine anında ulaşmak için Gazetecoin.com'u Twitter’da takip edin, Google News’te takip edin, Instagram’da takip edin, Facebook sayfamızı beğenin ve Telegram kanalımıza katılın!